Verschillende recente onderzoeken meten het vertrouwen van Fransen in de media, hun nieuwsm moeheid en hun gebruik van nieuwe hulpmiddelen zoals kunstmatige intelligentie. De resultaten lopen uiteen, afhankelijk van het onderzoeksbureau en de gekozen formulering. Als je die verschillen begrijpt, kun je het nieuws beter duiden en de betrouwbaarheid beoordelen van wat je dagelijks tot je neemt.
Vertrouwen in de media in Frankrijk: cijfers die voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd
Het vertrouwen in de media wordt in Frankrijk met verschillende peilingen gemeten. Het probleem: de vertrouwensmetingen zijn niet rechtstreeks met elkaar te vergelijken. De formulering van de vraag, de periode waarin de gegevens zijn verzameld en de methode (online, telefonisch, representatief panel of niet) beïnvloeden de resultaten aanzienlijk.
Voordat je een percentage overneemt, moet je drie zaken controleren: wie de vraag heeft gesteld, hoe die was geformuleerd en op welke steekproef het onderzoek is gebaseerd. Een onderzoek met de vraag ‘Vertrouwt u de media in het algemeen?’ levert niet hetzelfde resultaat op als een onderzoek waarin onderscheid wordt gemaakt tussen televisie, radio, gedrukte pers en sociale media.
Een nuttige bron om de ontwikkelingen in het Franse medialandschap te volgen en aanvullende analyses te raadplegen: https://www.lemediateaseur.fr/, waar deze onderwerpen regelmatig aan bod komen.
Nieuwsm oeheid en minder nieuws volgen
Nieuwsm oeheid is meer dan alleen het gevoel overspoeld te worden. Het onderzoek van ObSoCo en de Fondation Jean-Jaurès, gepubliceerd in oktober 2026, brengt een breder verschijnsel aan het licht: sommige mensen volgen bewust minder nieuws om hun aandacht en mentale welzijn te beschermen.
Deze terugtrekking beperkt zich niet tot mensen die veel media consumeren. Ook mensen die regelmatig het nieuws volgden, gaan hun nieuwsconsumptie geleidelijk afbouwen of haken bij bepaalde media af. Een direct gevolg is dat de deelname aan het publieke debat afneemt.
Twee mechanismen dragen bij aan deze nieuwsm oeheid:
- Dezelfde onderwerpen komen steeds opnieuw vanuit net iets andere invalshoeken aan bod, waardoor het lijkt alsof je in cirkels draait en niets beter begrijpt
- Het is moeilijk om geverifieerd nieuws te onderscheiden van meningen of desinformatie, wat voortdurend en uitputtend wantrouwen in de hand werkt
- De korte, emotionele vorm van content op sociale media zet aan tot reageren voordat de context van een gebeurtenis duidelijk is
Kunstmatige intelligentie en nieuws: het gebruik is nog moeilijk in kaart te brengen
Generatieve AI raakt steeds meer ingeburgerd in de manier waarop mensen nieuws volgen. Verschillende onderzoeken proberen dit verschijnsel in cijfers uit te drukken, maar de resultaten lopen sterk uiteen, afhankelijk van de formulering van de vraag.
Uit het onderzoek van ObSoCo en de Fondation Jean-Jaurès blijkt dat AI steeds vaker wordt gebruikt om informatie te vinden. Het Digital News Report en de peiling van Arcom komen tot andere schattingen, afhankelijk van de onderzochte periode en de gehanteerde definitie van het gebruik.
| Onderscheidend criterium | Verkennend gebruik | Gebruik als nieuwsbron |
|---|---|---|
| Typisch gedrag | Een AI-assistent een vraag stellen om een ingewikkeld onderwerp te begrijpen | Een AI-assistent raadplegen in plaats van een nieuwsmedium om op de hoogte te blijven van het nieuws van de dag |
| Omgang met bronnen | De gebruiker zoekt daarna andere bronnen om de informatie te controleren | De gebruiker neemt genoegen met het antwoord zonder het te controleren |
| Belangrijkste risico | Gedeeltelijk begrip als de vraag onduidelijk is geformuleerd | Verspreiding van niet-geverifieerde of verouderde informatie die voor feiten wordt aangezien |
In publieksenquêtes wordt dit onderscheid zelden gemaakt. Zolang de vraag ‘Gebruikt u AI om informatie te vinden?’ niet specificeert om welk soort gebruik het gaat, brengen de cijfers zeer uiteenlopende gedragingen samen.
Europese verordening mediavrijheid: wat verandert de EMFA?
De Europese verordening mediavrijheid (EMFA) is sinds augustus 2025 grotendeels van toepassing. De verordening introduceert concrete verplichtingen die het kader veranderen waarbinnen informatie in Europa wordt verspreid.
De tekst is opgebouwd rond drie pijlers:
- Transparantie over het eigendom van media: burgers moeten kunnen achterhalen wie een medium direct of indirect bezit, zodat het risico op onzichtbare belangenconflicten kleiner wordt
- Waarborgen voor redactionele onafhankelijkheid: de verordening stelt grenzen aan de druk die publieke of private partijen op redacties kunnen uitoefenen
- Bescherming van journalistieke bronnen: lidstaten mogen journalisten niet langer verplichten hun bronnen bekend te maken, behalve in strikt omschreven gevallen
Voor sommige bepalingen zijn nog nationale omzettingsmaatregelen nodig. De daadwerkelijke impact van de EMFA hangt daarom af van de snelheid en zorgvuldigheid waarmee elke lidstaat zijn wetgeving aanpast.
Een leidraad om de betrouwbaarheid van informatie te beoordelen
In plaats van te zoeken naar één perfecte bron, steunt kritisch denken op het systematisch vergelijken van meerdere aanwijzingen. Geen enkel medium of format is van nature betrouwbaar: de manier waarop je informatie controleert, maakt het verschil.
De eerste stap is nagaan wie de auteur is en welk medium het artikel heeft gepubliceerd. Een artikel met een naam eronder, gepubliceerd door een herkenbare redactie, valt onder redactionele verantwoordelijkheid. Die waarborg ontbreekt bij anonieme content die op sociale media wordt gedeeld.
Het tweede aandachtspunt is de datum. Informatie die op het moment van publicatie klopt, kan misleidend worden als ze maanden later in een andere context opnieuw wordt gedeeld. Dit is een van de meest voorkomende manieren waarop onbedoelde desinformatie wordt verspreid.
Het derde punt is het onderscheid tussen feiten en commentaar. Een feit kan worden gecontroleerd. Commentaar geeft een mening weer. Als die twee in één stuk door elkaar lopen, wordt het moeilijker om het nieuws te begrijpen — precies wat korte formats op sociale media in de hand werken.
Media- en informatievaardigheden zijn niet alleen van belang op school. Iedere lezer, luisteraar en gebruiker van sociale media heeft baat bij deze basiscontroles voordat die content deelt of erop reageert. De kwaliteit van het publieke debat hangt er rechtstreeks van af.
